سبزگون زنگان

محیط زیست جهانی

زنجان رود

زنجان رود یکی از شاخه های قزل اوزن و قزل اوزن یکی از شاخه های سفید رود می باشد. دبی متوسط زنجان رود، 70متر مکعب در ثانیه می باشد و حوزه ی آبریز آن نیز 4500 هکتار است که از سلطانیه تا مرز آذربایجان ادامه دارد و 120 کیلومتر طول دارد.

در سال 1340 سد سفید رود با حجم مخزن بالفعل 1.8 میلیارد متر مکعب به بهره برداری رسید. در سال 1348 حجم مخزن آن به 1میلیارد متر مکعب تقلیل یافت، یعنی حدود 800 میلیون متر مکعب از حجم مخزن توسط رسوب پر شد. مشاور طرح، عمر سد را 120 ساله اعلام کرده بود، یعنی تنها با توجه به پیش بینی ها پس از 120 سال حجم کل مخزن از رسوب انباشته شده و سد بلا استفاده می گردید.

بافت خاک در این منطقه ریزدانه است به گونه ای که در واقع کوه های این منطقه نتیجه رسوبات دریایی دوره سوم زمین شناسی است. در این دوران دریای مازندران تا بالای زنجان ادامه داشته است. پس از فروکش کردن آب و تغییرات زمین شناسی در دوران چهارم، آب پایین رفته و اینجا خشکی شده است. در اوایل دوران چهارم، کوههای آذرینی که در این منطقه بوده است، فرسایش یافته و عرق چینی از دانه درشت ها که در بالای کوه های این منطقه به چشم می خورد و در آنها پوشش گیاهی هم بهتراست، ناشی از همین فرسایش است. به هر حال این خاک که "مارن" نام دارد بخشی از مشکل سفید رود است. این خاک به گونه ای است که در آب حل شده و حتی توسط سانتریفوژ هم جدا نمی شود. این نوع خاک به همراه درشت دانه هایی که در سیلاب ها به حرکت در می آیند مخزن سد را پر می کنند. بررسی ها نشان داده که 20% رسوبات مخزن سد از این قسمت ناشی می شود. برای حل این مشکل و نیز کنترل سیل و کاهش فرسایش حاشیه رودخانه، مهندسی این رودخانه به آبخیزداری استان زنجان واگذار شد. هدف از این طرح، کاهش بار رسوب و فرسایش بوده است. براساس این طرح 200 کیلومتر از رودخانه های استان باید ساحل سازی می شدند که از این 200 کیلومتر، 70 کیلومتر آن فرسایش کناری نیز داشت و هر زمان که باران می بارید و حتی در اثر برخورد آب با ساحل، ترانش هایی ایجاد شده و رسوبات را با خود می برد. ما در این جا یک مشکل دیگر هم داشتیم و آن باز بودن دهانه رودخانه بود که در نتیجه آن مقداری رسوب گذاری هم در خود رودخانه داشتیم و این رسوبات باعث می شد که آب بالا بیاید و زمین های اطراف را هر ساله انباشته از گل و لای کند و محصولات کشاورزی را از بین ببرد. بر این اساس بود که طرح سامان دهی 70 کیلومتر از این رودخانه جهت کنترل سیل و فرسایش آن مطرح شد.
قبل از انقلاب ،کارهایی در ساحل برای کنترل فرسایش انجام شده بود. بعد از انقلاب با توسعه این طرح، این رودخانه به چشم یک کانال دیده شد و در جلوی زمین ها با ایجاد پشته و سازه هایی، آب را از کنار به آکس رودخانه منتقل می کردند. از سال 65 که پروژه آغاز شد، تا کنون حدود 40 کیلومتر از آن انجام شده است.

   + کورش پورزند ; ٩:٠٦ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۱۳ امرداد ۱۳۸٩
comment نظرات ()