سبزگون زنگان

محیط زیست جهانی

 

سازمانهای غیردولتی

موضوع سازمانهای غیردولتی چندی است به یکی از موضوعات بحث انگیز و نگران کننده در محافل دولتی و غیر دولتی تبدیل شده است. از سازمان ملل و بنیادهای بین المللی گرفته تا نهادهای دولتی، غیردولتی و نخبگان بر اهمیت توجه به این موضوع، یا به دلیل ظرفیت ها و آثار منحصر به فرد آنها و یا به دلیل مخاطراتی که برای امنیت ملی کشورها و موقعیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی آنان ایجاد میکند پا می فشارند. در کشور ما در ماده 158 برنامه سوم و چهارم توسعه به حمایت از این سازمان ها توجه شده است. هر ساله میلیاردها تومان بطور مستقیم و غیرمستقیم صرف تشکیل و تقویت این سازمانها می شود و افزون بر آن بخش دیگری از حمایت ها از ردیفهای دیگری چون حمایت از IT و حمایت از طرحهای پژوهشی نصیب سازمانهای غیردولتی میشود هم اکنون بیش از 37 هزار سازمان غیردولتی ثبت شده اند. بسیاری از این سازمان ها نیز مجوز ندارند و آینده را مرحله تحکیم و نهادینه سازی این سازمانها دانسته اند. این نوشتار در صدد است با توجه به ظرفیت این نهادها بطور اجمالی به معرفی، پیشینه و اهداف تشکیل این سازمانها بپردازد.

تعریف و مزایا:

سازمانهای غیردولتی به گروههایی که با اهداف مشخص و آشکار در زمینه های فرهنگی، علمی، اجتماعی، محیط زیست و ... به طور غیر انتفاعی و بدون وابستگی تشکیلاتی به دولت ها فعالیت میکنند اطلاق میشود. سیاسی بودن نیز از شاخصه های مهم این سازمان هاست. برخی ویژگیهای سازمانهای غیردولتی که آنها را برای انجام فعالیتهای مورد نظر ممتاز می سازد عبارتند از:

1 ـ به علت آنکه به فعالیتهای سیاسی بطور مستقیم نمی پردازند حکومت ها به آنها حساسیت چندانی ندارند و میتوانند آزادانه به فعالیت خود ادامه دهند.

2 ـ به علت عدم وابستگی به دولت ها تحولات ناشی از تغییرات دولتها و مسئولیتها، برنامه های آنها را تحت الشعاع قرار نمیدهد و میتوانند برای خود سیاست و برنامه های درازمدت تدوین کنند. به علت محدودیت بودجه و امکانات، تورم تشکیلاتی پیدا نمیکنند و میتوانند افراد کارآمدتر را جذب کنند.

3 ـ سازمانهای دولتی معمولاً ملاحظاتی در عملکرد داخلی و بین المللی دارند اما اینگونه ملاحظه کاری ها را در تشکلهای غیر دولتی کمتر میتوان دید.

4 ـ به علت کوچک بون، امکان تکثیرپذیری بیشتری دارد. مثلاً با پنج نفر میتوان آن را تأسیس نمود. پس از جذب تعداد بیشتری از افراد، میتوان از دل این تشکیلات چند سازمان هماهنگ تأسیس کرد.

5 ـ این سازمانها به علت خودجوش بودن میتوانند افراد هم سلیقه را دور هم جمع کنند. بنابراین انسجام تشکیلاتی در این مجموعه ها بیشتر و توان عملکرد آنها بالاتر از مجموعه های دولتی است.

6 ـ در صورتی که شبکه ارتباطی بین سازمان ها تشکیل شود به مثابه یک گروه عظیم و قدرتمندتر است از احزاب سیاسی در معادلات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی وارد میشوند؛ با این تفاوت که آسیب پذیری آنها در قبال عکس العمل مخالفان به دلیل کمی تعدد آنها کمتر است.

پیشینه و اهداف تأسیس:

در دهه 1980 نظام سرمایه داری با ترمیم نقاط آسیب پذیر خود به طرحی نو در جهان گردانی سرمایه دست یافت. در اندیشه نئو لیبرالیسم بر افزایش سازمانهای غیردولتی تأکید میشد و سازمان ملل تحت نفوذ قدرتهای برتر، همین روش را در پیش گرفت. دفتر عمران سازمان ملل در سال 1993 ابزارهای پنجگانه برای رسیدن به توسعه انسانی را دموکراسی، اقتصاد بازار آزاد، خصوصی سازی، اطلاع رسانی و سازمانهای غیردولتی اعلام کرد. حمایتهای معنوی و مادی بنیادهای بین المللی و سازمان ملل از سازمانهای غیردولتی به اندازه ای است که قرن بیست و یکم را قرن سازمانهای غیردولتی خوانده اند و کارآمدی این سازمانها سبب شده است که نظام سرمایه داری، اهداف زیر را در توسعه آنها مدنظر قرار دهد:

الف: تعدیل دولت ها با استفاده از ابزارهای گوناگون از جمله سازمانهای غیردولتی به عنوان اهرم فشار و ایجاد اصلاحات در کشورها. با توجه به این اصل تعداد سازمان ها در کشورهای اسلامی بسیار افزایش یافته است. از جمله در کشور مصر 1500، در کشور ترکیه 8000 و در اردن 4000 سازمان غیردولتی فعالیت میکنند.

ب: اجرای پروژه های دولتی در کشورهایی چون ایران که نهادهای دولتی در پیگیری منویات خود ملاحظات قانونی دارند و میتوانند این برنامه ها را به کمک سازمانهای غیردولتی اجرا کنند.

سازمانهای غیردولتی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه:

مقایسه میان سازمان های غیردولتی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نشان میدهد که در کشورهای پیشرفته، سازمانهای غیردولتی خیریه (اجتماعی) بیشتر رشد کرده اند. اما در کشورهای در حال توسعه مانند کشور ما برنامه ریزی بیشتر در مسیر توسعه سازمانهای فرهنگی و اجتماعی است. البته بسیاری از این سازمان ها را گروههای زیست محیطی علمی، مذهبی، خیریه و گروههای عام المنفعه تشکیل میدهند که با اهداف اسلامی و انسانی تشکیل شده اند و نظام اسلامی موظف به حمایت از آنهاست. اگر این سازمانها با اهداف درست تأسیس شوند کارآیی بسیاری در رابطه با حکومت خواهند داشت که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

1 ـ حفظ هویت و فرهنگ بومی و ملی کشور .

2 ـ ارائه مشاوره به نهادهای حکومتی (سیاست گزاران، طراحان و مجریان) در سطوح مختلف.

3 ـ نظارت بر عملکرد نهادهای دولتی به عنوان بازوی نظارتی نظام .

4 ـ حلقه اتصال میان مردم و مسئولان.

   + کورش پورزند ; ٢:٢۳ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۱٧ خرداد ۱۳۸٩
comment نظرات ()