سبزگون زنگان

محیط زیست جهانی

آثار سد سازی بر محیط زیست

برخی آثار سد‌سازی بر محیط زیست کشور

با افزایش برخی اتفاقات اکولوژیکی و زیست محیطی نظیر موضوع خشک شدن دریاچه ارومیه، باتلاق گاوخونی، دریاچه هامون و خشکی پایین دست سدهای بزرگ نگاه‌ها به سمت درستی یا نا درستی احداث سدها بیشتر متمرکز شده و این سوال بزرگ را در ذهن متبادر می‌کند که واقعا سدسازی برای کشور ضروری است یا نه؟

به ویژه این بحث‌ها زمانی حساس می‌شود که تغییرات آب و هوایی به گفته کارشناسان شروع شده و اثرات آن در آینده خیلی نزدیک ملموس خواهد بود.به اجماع اکثر تئوری‌ها و نظر کارشناسان این تغییرات کشور ما را به سمت کاهش بارندگی به زیر 200 میلیمتر سوق خواهد داد و در چنین شرایطی مهم است که بخش کشاورزی چه استراتژی داشته باشد؟
همه این ها سوالاتی است که در گفت‌وگو با امین علیزاده استاد دانشگاه مشهد به آن ها پرداخته شده است.
اصولا سد سازی یک کار غیر طبیعی است مخصوصا سدهای بزرگ که در چرخه هیدرولوژی، چرخه طبیعی، محلی، موضعی، منطقه‌ای و یا بین‌المللی اختلال ایجاد می‌کنند، در طولانی مدت هیچ نفعی ندارند و اثرات زیست محیطی غیر قابل جبرانی برجای می‌گذارند. با سدسازی همواره با سیر عادی طبیعت مقابله می‌شود و این یعنی شکست برای انسان و می‌تواند به صورت مستقیم مانند وقوع سیل یا به صورت غیر مستقیم اثرات زیست محیطی ایجاد کند.
خشک شدن دریاچه "آرال" نمونه‌ای از آن است که با انتقال آب های سیحون و جیحون و ساخت کانال "قره قوم" برای کشت پنبه در ترکمنستان در زمان شوروی سابق اتفاق افتاد.نفش زیست محیطی این دریاچه نه تنها برای کشور ترکمنستان بلکه برای کشورهای همسایه از نظر مهاجرت پرندگان، تلطیف آب و هوا و تغذیه ذخایر آب های زیرزمینی مهم بود.
شاید در کوتاه مدت سدسازی برای بخشی از افراد که در پایین دست سد زندگی می‌کنند مفید باشد اما در طولانی مدت هیچ سودی نخواهد داشت.
اگر فکر می‌کنیم که آب های پراکنده هیچ کاری نمی‌کنند تفکر اشتباهی است زیرا در دشت‌ها موجب غنی شدن مراتع شده و دام ها را تغذیه می‌کنند،اکثر گوشت تولیدی کشور از علوفه مراتع به دست می‌آید همچنین پوشش مراتع باعث جلوگیری از فرسایش می‌شود بنابراین غنی شدن پوشش مراتع خود استفاده بهینه از منابع آبی است باید قبول کنیم اگر امروز تالاب گاوخونی خشک شده و به زمین شوره‌زار تبدیل شده حاصل جمع‌آوری آب در بالا دست بوده که ضررهای جبران ناپذیری به طبیعت و اکوسیستم وارد کرده است.
داروین : آن موجودی که سازگارتر است ، ماندگارتر است.

ما باید به اندازه میزان بارش موجود کشاورزی را توسعه دهیم امکان آبیاری 8 میلیون هکتار زمین با آب موجود نیست در دنیا بیش از 15 درصد زمین‌ها را آبیاری نمی‌کنند اما در کشور ما 85 درصد زمین‌ها آبیاری می‌شود مفهوم آن این است که یا آب سهم طبیعت را جمع‌آوری کرده‌ایم و یا از ذخایر آب‌های زیرزمینی استفاده کرده‌ایم،در حال حاضر آب هایی که حتی هزاران سال ذخیره شده بود طی 40 الی 50 سال اخیر تمام کردیم به این بهانه که می‌خواهیم کشاورزی را توسعه دهیم، اعتقاد دارم کشاورزی باید محدود، توسعه یافته و صنعتی باشد، نمی‌‌توانیم کشاورزی گسترده با نیاز آبی فراوان د اشته باشیم.باید قبول کنیم در کویر زندگی می‌کنیم و آب نداریم، محصولاتی که در ایران تولید می‌کنیم در اکثر کشورهای اروپایی هم که آب فراوان دارند تولید می‌شوند و هیچ وقت نیامدیم از محصولاتی که مصرف آب کمتری دارد استفاده کنیم باید از محصولات محلی متناسب با اقلیم خودمان که مصرف آب کمتری دارد استفاده شود و بعد به دنبال بازاریابی و صادرات آن باشیم.

آب همانند نفت قابل جابجایی نیست، انتقال بین حوزه‌ای آب یکی از اشتباهات بزرگی است که صورت می‌گیرد، تاریخ نشان می‌دهد که هر جا آب بوده آنجا زندگی می‌کردند اما ما آب را به محل زندگی خودمان می‌آوریم و این اشتباه غیر طبیعی است .مثلا آب را از سد دوستی می‌خواهند به مشهد انتقال دهند که اثرات زیست محیطی مخربی دارد، باید سعی کنیم با شرایط موجود خودمان را سازگار کنیم.

   + کورش پورزند ; ٤:۳٠ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٤ مهر ۱۳٩٠
comment نظرات ()